Tematem konferencji zorganizowanej w maju 2026 r. przez Stowarzyszenie Metropolia Warszawa były wyzwania samorządów w kształtowaniu polityki rozwoju obszarów metropolitarnych, obecnie i w przyszłości. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele metropolii, miejskich obszarów funkcjonalnych, miast i gmin z różnych regionów Polski, a także przedstawiciele środowiska naukowego i eksperci zajmujący się problematyką metropolii. Wydarzenie stanowiło przestrzeń do wymiany doświadczeń dotyczących współpracy między samorządami oraz debaty na temat przyszłości polskich metropolii w kontekście wyznaczania nowych kierunków dla polityki miejskiej.
Konferencję rozpoczęto od przedstawienia rysu historycznego budowania relacji wewnątrzmetropolitalnych od 2004 r. Przybliżono ewolucję współpracy – od wspólnej realizacji zadań własnych gmin do budowania zaufania, opierającego się na złożonych, kompleksowych projektach, odzwierciedlających faktyczne powiązania funkcjonalne jednostek samorządu terytorialnego Metropolii Warszawy.
Zaprezentowano rezultaty wdrażania Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) z perspektywy finansowej 2014–2020 oraz pierwsze efekty ZIT z perspektywy 2021–2027 (m. in. infrastruktura transportu rowerowego, parkingi Park&Ride, wspólny bilet metropolitalny), podkreślając rolę efektywnego systemu zarządzania w strukturach stowarzyszenia. Zaakcentowano, że kluczem do tych sukcesów jest rola lidera (m.st. Warszawy, posiadającego dostateczne zaplecze organizacyjne i kadrowe) oraz wzajemne zaufanie 40 podmiotów tworzących metropolię. Zwrócono uwagę na znaczenie konsekwentnie realizowanej spójnej wizji, integrującej inicjatywy służące wszystkim mieszkańcom i znajdującej odzwierciedlenie w Strategii rozwoju metropolii warszawskiej do 2040 roku.
W dalszej części konferencji uczestnicy dyskutowali o przyszłości współpracy metropolitalnej w kontekście zmian instytucjonalnych i finansowych. Wśród czynników mogących wpływać na trwałość partnerstw samorządowych wskazywano m.in. ograniczenie liczby kadencji włodarzy gmin i miast, a także transakcyjny charakter współpracy, który w przypadku braku nowych mechanizmów wspólnego finansowania może skutkować osłabieniem lub zakończeniem części partnerstw po zakończeniu realizacji obecnych inwestycji. Uczestnicy debaty podkreślali jednak, że wypracowane dotychczas mechanizmy współpracy, doświadczenie partnerów, infrastruktura instytucjonalna oraz relacje zbudowane pomiędzy samorządami i środowiskiem naukowym mogą zapewnić ciągłość działań pomimo przyszłych wyzwań.
Istotnym wątkiem konferencji były również prace nad nowymi rozwiązaniami legislacyjnymi dotyczącymi zarządzania obszarami metropolitalnymi. Poinformowano, że zaktualizowany projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych ma zostać skierowany w czerwcu do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Wskazywano jednocześnie na rosnące zainteresowanie tworzeniem indywidualnych rozwiązań ustawowych dla poszczególnych obszarów metropolitalnych – jako przykład przywołano prowadzone we Wrocławiu prace nad odrębnym projektem ustawy metropolitalnej. Część uczestników dyskusji wyrażała wątpliwości co do zasadności niektórych rozwiązań proponowanych w obecnym kształcieprojektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych, a także realnych perspektyw ich wdrożenia, wskazując w tym kontekście m.in. na przedłużające się prace nad Strategią Rozwoju Polski do 2035 r.
Podczas panelu poświęconego przyszłości polityki spójności po 2027 r. omawiano wyzwania związane z nową perspektywą finansową Unii Europejskiej na lata 2028–2034. W dyskusji podkreślano potrzebę zagwarantowania odpowiedniej puli środków na realizację instrumentów terytorialnych oraz konieczność szybkiego określenia priorytetów inwestycyjnych i zasad finansowania nowych przedsięwzięć. Zwracano również uwagę na adekwatność planowanego poziomu finansowania oraz potencjalną potrzebę rozszerzenia zakresu wsparcia i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego.
Przywołano również przykłady zmian zachodzących w systemie statystyki publicznej i polityki regionalnej, wskazując m.in. na planowany od 1 stycznia 2027 r. podział dotychczasowego podregionu statystycznego NUTS 3 obejmującego Bydgoszcz, Toruń oraz okoliczne powiaty na dwa odrębne obszary statystyczne. Zmiana ta została wskazana jako przykład procesów wpływających na sposób planowania i wdrażania polityki rozwoju w kolejnych latach.
Podczas konferencji zwracano uwagę, że współpraca ponad granicami administracyjnymi staje się szczególnie istotna w obliczu procesów depopulacji, starzenia się społeczeństwa oraz pogłębiającej się suburbanizacji. Zwracano uwagę, że rozwój obszarów funkcjonalnych wymaga nie tylko wspólnego finansowania przedsięwzięć, lecz także utrzymania zdolności do wspólnego planowania i reagowania na pojawiające się wyzwania. Wskazywano również na znaczenie terytorializacji polityki rozwoju i potrzebę jej szerszego uwzględniania w działaniach administracji centralnej.
